Kỹ thuật
Kích thước
Năm sáng tác
Katazome · Tranh lụa · Di sản
Khám phá vẻ đẹp di sản qua dòng tranh lụa ứng dụng kỹ thuật nhuộm Katazome truyền thống của Nhật Bản — sáng tác tại Việt Nam.
Trong hơn ba thập kỷ sáng tác, nữ họa sĩ Toba Mika đã bền bỉ theo đuổi một hành trình nghệ thuật rất riêng, nơi kỹ thuật nhuộm Katazome – di sản thủ công truyền thống của Nhật Bản – trở thành một ngôn ngữ hội họa đương đại đầy tinh tế. Sinh ra tại tỉnh Aichi và tốt nghiệp Cao học tại Đại học Nghệ thuật Thành phố Kyoto, bà không ngừng nghiên cứu, sáng tạo và khẳng định dấu ấn của mình qua nhiều giải thưởng nghệ thuật uy tín cùng các triển lãm quốc tế. Toba Mika không chỉ là một trong những nghệ sĩ tiên phong làm mới nghệ thuật Katazome mà còn là nhịp cầu văn hóa bền vững giữa Nhật Bản và Việt Nam.
Cuộc gặp gỡ với Việt Nam vào năm 1994 đã trở thành bước ngoặt trong sự nghiệp của bà. Những con phố nhỏ Hà Nội, những mái nhà ven sông Sài Gòn, nhịp sống của một đất nước đang chuyển mình cùng vẻ đẹp mộc mạc của miền nhiệt đới đã để lại trong bà những rung động sâu sắc. Toba Mika từng chia sẻ rằng bà có cảm giác như chính những cảnh vật ấy đã "vẫy gọi" mình, mở ra một mối duyên đặc biệt với Việt Nam. Từ đó, dải đất hình chữ S ấy đã trở thành nguồn cảm hứng xuyên suốt trong hành trình sáng tác của bà.
Trong các tác phẩm của Toba Mika, Việt Nam hiện lên không chỉ qua những phong cảnh quen thuộc mà còn qua những lớp ký ức, văn hóa và dòng chảy của thời gian. Mỗi góc phố, dòng sông hay mái nhà đều được tái hiện bằng kỹ thuật Katazome với sắc màu trầm lắng và bố cục giàu chiều sâu, mang đến vẻ đẹp vừa chân thực vừa giàu chất thơ. Với bà, hội họa không chỉ lưu giữ vẻ đẹp của một vùng đất mà còn kể những câu chuyện về con người, ký ức và sự đổi thay. Chính tình yêu Việt Nam đã tạo nên dấu ấn riêng trong nghệ thuật của Toba Mika, để mỗi tác phẩm trở thành một cuộc đối thoại lặng lẽ giữa truyền thống Nhật Bản và tâm hồn Việt Nam.
Được mời tham dự Liên hoan Nghệ thuật Châu Á tại Hà Nội, Toba Mika lần đầu đi bộ qua những con phố hẹp của khu 36 phố phường. Ánh sáng vàng rực của những ngôi nhà ống, mùi trầm hương từ các đền thờ, và dáng người phụ nữ gánh hàng rong — tất cả chạm đến bà như một cú sét. Bà ghi chép hơn 400 bản phác thảo trong 10 ngày.
Toba Mika quyết định thuê mặt bằng trong khu phố cổ Hội An và thành lập xưởng nghệ thuật đầu tiên của mình ngoài Nhật Bản. Bà cộng tác với các nghệ nhân dệt lụa địa phương để tạo ra loại vải nền kết hợp lụa Hà Đông với sợi tơ tằm Nhật Bản — chất liệu độc quyền cho toàn bộ series "Ký ức Đô thị".
Được Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cấp phép đặc biệt, bà dành 6 tháng nghiên cứu hoa văn kiến trúc triều Nguyễn. Lần đầu tiên trong lịch sử, hoa văn long — phượng trên kiến trúc cung đình Việt Nam được tái hiện qua ngôn ngữ Katazome Nhật Bản. Series "Vương Triều" ra mắt tại Tokyo với toàn bộ 12 tác phẩm được đặt mua trước ngày khai mạc.
Chuyển hướng sang Đà Nẵng, Toba Mika khám phá sự đối lập giữa cầu Rồng hiện đại và những làng chài cổ xưa. Lần đầu tiên bà đưa vào tác phẩm yếu tố màu sắc rực rỡ — đỏ, vàng — thay vì bảng màu truyền thống đơn sắc, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong phong cách sáng tác.
Nhân dịp kỷ niệm 10 năm gắn bó với Việt Nam, Toba Mika tổ chức triển lãm hồi cố lớn nhất sự nghiệp tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Hà Nội. 30 tác phẩm từ cả 4 series được trưng bày cùng tài liệu, phác thảo và video ghi lại quá trình sáng tác. Triển lãm thu hút hơn 12.000 lượt khách trong 3 tuần.
"Một sự giao hoà diệu kỳ giữa sợi tơ tằm Kyoto và tinh hoa kiến trúc Việt..."
"Sự nghiêm cẩn trong kỹ nghệ nhuộm Nhật Bản kết hợp hơi thở rực rỡ phố cổ Việt..."
"Nghệ thuật Katazome của Toba Mika không chỉ chép lại phong cảnh mà là sự lưu giữ ký ức, một bản ghi chép đầy xúc động về những góc phố cũ liêu xiêu trước làn sóng đô thị hóa."
"Họa sĩ đã phá vỡ giới hạn của kỹ thuật Katazome truyền thống vốn chỉ dùng cho tranh khổ nhỏ, để tạo nên những bức tranh lụa khổ lớn đầy choáng ngợp và lay động lòng người."
"Xem tranh của Toba Mika, ta thấy tình yêu Việt Nam được nâng niu bằng cả tâm hồn và kỹ nghệ thủ công bậc thầy Nhật Bản, một minh chứng sống động cho quan hệ ngoại giao văn hóa bền chặt."
Mỗi tác phẩm bắt đầu từ tấm giấy washi được ngâm trong nước tannic acid. Hoa văn được chạm khắc tỉ mỉ bằng dao con, đôi khi mất 3–4 tuần cho một khuôn phức tạp.
Hỗn hợp gạo nếp và nước được ép qua khuôn giấy lên mặt lụa, tạo ra lớp cản màu tự nhiên theo đúng họa tiết. Đây là bí quyết tạo nên đường viền sắc nét đặc trưng của Katazome.
Thuốc nhuộm thực vật — chàm, hồng mộc, sắt non — được thoa đều lên toàn bộ mặt lụa theo nhiều lớp. Mỗi màu cần 24–48 giờ để cố định tự nhiên dưới ánh nắng.
Hồ nếp được rửa sạch trong nước chảy, để lộ hoa văn. Mỗi tác phẩm sau đó được căng khung, sấy phẳng tự nhiên và xử lý bề mặt bằng dầu camellia — không dùng hoá chất công nghiệp.
Mỗi bức tranh lụa Katazome là một tác phẩm độc bản độc nhất vô nhị. Chúng mang trong mình cả di sản văn hoá hàng thế kỷ của Nhật Bản và Việt Nam.
Nếu bạn quan tâm đến việc sưu tầm các tác phẩm có sẵn, thảo luận về một dự án hoa văn hoặc đặt sáng tác tranh lụa riêng theo yêu cầu, vui lòng gửi tin nhắn cho tôi qua biểu mẫu bên cạnh.